Cô Vĩnh Phúc năm 2019
Những ai đã từng ở trong ban hát của bất cứ hội thánh Tin Lành Việt Nam nào, chắc hẳn sẽ có ít nhất một lần đọc thấy tên Vĩnh Phúc trong các bài Thánh ca. Cô không chỉ nổi tiếng với những ca từ mượt mà thánh khiết ca ngợi Thiên Chúa mà cũng có những bài nhạc đời được nhiều người yêu thích. Một trong những bài đó có rất nhiều người thuộc nằm lòng. Đó là lời của bài hát “Ngàn Thu Áo Tím”.
Tôi cũng là một người mê bài hát “Ngàn Thu Áo Tím” với điệu Valse nhẹ nhàng man mác buồn. Tôi nghe bài hát đó vào những năm cuối của thập niên 1980. Lúc bấy giờ nghe giai điệu và lời hát dễ thương thì hát theo chứ không để tâm đến ai là tác giả. Lúc sang Mỹ thì nghe giới thiệu trong các chương trình ca nhạc là cô Vĩnh Phúc viết lời bài “Ngàn Thu Áo Tím” và đưa cho nhạc sĩ Hoàng Trọng viết nhạc. Nhưng sau đó có người bảo tôi rằng cô Vĩnh Phúc viết cả nhạc lẫn lời cho bài hát đó nhưng không muốn để tên. Nghe vậy thôi nhưng không bao giờ nghĩ rằng mình có thể nói chuyện với cô, một người rất nổi tiếng qua bài hát ấy.
Khi tôi đến sinh hoạt ở hội thánh Giám lý Anaheim, tôi được ở trong ban hát do nhạc sĩ Nguyễn Văn Thanh hướng dẫn. Chú Thanh là người bạn hàng xóm với các cậu em của cô Vĩnh Phúc từ khi còn ở Việt Nam trước năm 1975. Cứ mỗi mùa Giáng Sinh và Phục Sinh, chúng tôi đều có những bài hát mới do cô Vĩnh Phúc viết lời. Chú Thanh kể, “Chị Vĩnh Phúc có khả năng viết lời rất đặc biệt. Có lần tôi muốn thêm một câu vào bài hát mà tôi soạn hoà âm. Nghĩ mấy ngày mà không ra. Thế là phải sang nhờ chị Vĩnh Phúc. Bả đang ở trong bếp bước ra ngó vào dòng nhạc và đọc ngay cho tôi lời cho câu nhạc ấy. Ứng biến tại chỗ nhưng lời thì hợp vô cùng không chê vào đâu được.”
Năm 2002 cô đến sinh hoạt với hội thánh chúng tôi. Tôi thường đến nhờ cô viết lời cho những bài hát thiếu nhi để tập cho các em nhỏ trong hội thánh hát vào những dịp lễ Mẹ, lễ Cha, Phục Sinh, Giáng Sinh và Tết. Cô viết rất mau. Chỉ trong vòng vài tuần, có khi là Chúa Nhật sau đó, cô đã có bài hát mới cho tôi. Rồi cô lục tìm trong những thùng sách của cô tặng tôi cuốn “Tiếng Hát Chiên Thơ” để tôi tập hát cho các em thiếu nhi của hội thánh.
Sau đó ca sĩ Mai Hương cũng cùng đi với cô đến dự lễ ở nhà thờ chúng tôi mỗi tuần. Ca sĩ Mai Hương là người bạn tri kỷ của cô Vĩnh Phúc. Khi đến nhà thờ, hai cô lúc nào cũng ngồi cuối băng ghế nhà thờ. Chú Thanh lúc nào cũng phát riêng cho hai cô bài hát có nhạc đế hát trong giờ thờ phượng. Tôi vẫn còn nhớ hình ảnh tôi tưởng tượng về ca sĩ Mai Hương khi nghe giọng hát của cô trên đài Nguồn Sống vào cuối thập niên 1980 nên vẫn xem cô như những ca sĩ sang trọng trong một thế giới rất cách xa tôi.
Một hôm trong giờ chào thăm của hội thánh, cậu con nhỏ bốn tuổi của tôi bắt chước người lớn đi bắt tay chào hỏi mọi người. Tôi quay người lại thì thấy cậu con trai đang bắt tay cô Mai Hương và cô đang mỉm cười bắt tay với cháu. Tôi vội vàng chạy đến bế cháu lên. Cô cười vui với tôi, “Cháu bé dễ thương quá!” Tôi chợt nhận ra rằng cô thật dễ gần, không xa vời vợi như tôi tưởng tượng.
Sau này khi nói chuyện với cô Vĩnh Phúc, tôi mới biết rằng cô Mai Hương rất chăm lo cho người khác. Cô Mai Hương ban đầu đi nhà thờ Mỹ ở Rowland Heights. Nhưng khi nghe cô Vĩnh Phúc không lái xe nữa thì cô Mai Hương xuống chở cô Vĩnh Phúc đi thờ phượng Chúa ở nhà thờ Anaheim mỗi tuần. Cô Vĩnh Phúc còn kể là cô Mai Hương còn nấu đồ ăn mang cho mỗi khi cô Vĩnh Phúc bị bệnh. Thăm viếng bạn bè một vài lần là đã quý. Vậy mà cô Mai Hương đã đưa đón cô Vĩnh Phúc đi nhà thờ mỗi tuần bao nhiêu năm. Một tấm lòng hiếm có!
Khi cô Mai Hương qua đời vào cuối năm 2020 lúc đang mùa dịch covid. Cô Vĩnh Phúc rất buồn khi tôi gọi điện thoại nói chuyện với cô. Cô kể, “Gia đình của Mai Hương người Bắc nên ngày Tết lễ nghĩa kỹ lắm. Ầy vậy mà lúc nào cũng để thì giờ đem bánh trái đến cho cô. Cô Mai Hương lo cho cô như là một người chị thân thiết vậy.” Trong phòng khách của cô Vĩnh Phúc vẫn còn để tấm hình hai cô chụp chung với nhau.
Photo: Cô Mai Hương và cô Vĩnh Phúc 2019
Sau khi quen thân với cô Vĩnh Phúc, thỉnh thoảng tôi cũng đến thăm cô những khi tôi đi xuống Anaheim. Có một lần đến thăm cô thì có gặp anh chị Tâm Châu ở đó. Cô mừng lắm vì có nhiều người đến thăm. Tôi hỏi cô có phải cô viết cả nhạc và lời cho bài “Ngàn Thu Áo Tím”. Chị Châu cười nói, “Em phải đem tới một lẵng hoa tím thật tím thì cô sẽ kể chuyện ngày xưa cho nghe.” Cô cười bảo, “Đó là chuyện của cô thời trẻ thành ra mới có được một giai điệu như vậy.” Rồi cô kể rằng cô viết cả lời lẫn nhạc và đem đến cho nhạc sĩ Hoàng Trọng xem. Ông đọc xong thì sửa rất nhiều nên ý nhạc không còn là của cô nữa. Thành ra cô đề nghị để tên của nhạc sĩ Hoàng Trọng viết nhạc.
Trái: Lưu Vĩnh Phúc 1963. Phải: Lưu Vĩnh Phúc 1973
Năm 75 đến. Cũng như bao nhiêu người dân miền Nam, cô cũng sống trong khổ sở của chế độ mới. Cô Vĩnh Phúc quyết định không viết tình ca mà chỉ viết lời cho những bài Thánh ca Anh-Mỹ. Khác với những cuộc tình ly biệt đầy nước mắt trong những bài tình ca của Vĩnh Phúc, người nghe cảm nhận được tình yêu diệu kỳ của Thiên Chúa trong hơn 350 bài Thánh ca (chưa kể đến rất nhiều bài cho thiếu nhi) do cô viết.
Vì sinh trưởng trong gia đình tin kính Chúa nên những ca từ Thánh ca do cô viết nghe chan chứa tình yêu của Thiên Chúa. Ta dường như nghe lại những phân đoạn Kinh Thánh mặc dù trong ca từ không đọc thấy những dòng chữ đó. Điển hình như trong bài “Bước Với Chúa Yêu Thương”. Khi hát phần điệp khúc, “Được đi với Cha khi mộng trần gian khuất xa….” Người nghe liên tưởng đến hai môn đồ trên làng Emmaus năm xưa. Hay trong bài Thánh ca đầu tiên của cô, “Tình Yêu Thiên Chúa”, trong câu đầu gợi nhớ về đêm Chúa sinh ra và sự hy sinh của Chúa trên Thập-tự-giá trong phần cuối của câu hai. Trong tất cả các bài Thánh ca do Vĩnh Phúc sáng tác, ta có thể cảm nhận tình yêu vô biên của Chúa và niềm an ủi không tận của Ngài.
Nhưng có lẽ bài “Chúa Quá Yêu Tôi” thể hiện tài năng viết lời rất đặc biệt của Vĩnh Phúc. Bài này trong nguyên tác tiếng Anh, “You needed me” không phải là một bài Thánh ca. Tuy nhiên dưới ngòi bút của Vĩnh Phúc, lời Việt của bài gần sát với nguyên bản tiếng Anh nhưng lại rất Cơ đốc. Tôi cảm nhận sự ôm ấp ủi an của Chúa trong câu đầu, “Lệ tràn khoé mắt, được Ngài thấm khô…” và nhớ lại cảnh Chúa nói chuyện với Phi-e-rơ sau khi Ngài sống lại. Và không ít lần tôi đã nhớ lại những lần Chúa nói với chính mình khi tôi ngã bước sa chân đi lạc lối. Tôi cũng đã hát bài này trong những ngày buồn, thất vọng, đau đớn. Khi hát lên, “lòng nhiều sóng gió, Ngài dẹp mối lo…” lòng tôi cảm thấy bình yên lại.
Kể lại câu trả lời trong cuộc họp mặt cựu nữ sinh Trưng Vương của Hà Nội ngày xưa ở Houston, Texas vào năm 1991, Vĩnh Phúc giải thích lý do cô chuyển sang viết Thánh ca như sau “Mặc dầu tình ca hay và đẹp, nhưng luôn chứa đựng những câu chuyện buồn… Những chuyện tình buồn không lối thoát. Nhưng khi viết Thánh ca, tôi thấy lòng nhẹ nhàng thanh thoát vì được giãi bày tâm sự của mình với Thiên Chúa…” Những tâm tình này có thể đọc thấy trong nhiều ca khúc của Vĩnh-Phúc và nhất là các ca khúc viết cho Thiếu nhi như trong bài “Bầu Trời Xanh” chẳng hạn. “Bầu trời xanh xanh, trùng dương mông mênh, màn sương óng ánh, cây rừng xanh xanh, ngàn sao lấp lánh, áng mây bồng bềnh… Ôi cõi đời đẹp xinh.” Tôi cảm nhận niềm vui của tác giả trong những câu hát đó.
Ngưỡng mộ cô quá nên năm 2015, tôi bày tỏ với cô ý định viết một bài về cô để đăng trên trang Thư viện Tin Lành. Cô bảo, “Chẳng có gì để viết đâu con ạ.” Tôi năn nỉ, “Con và những thế hệ sau muốn học hỏi làm sao mà cô có được những ca từ hay như vậy để ngợi khen Chúa.” Cuối cùng cô bảo, “Thế thì con gởi cho cô những câu hỏi, rồi cô xem thử có thể trả lời cho con được không.” Tôi về tìm tòi những điều về cô và gởi cho cô những câu hỏi. Cô đã trả lời. Thế là tôi có được một bài viết về cô vào tháng 3 năm 2015.
Năm 2023 tôi nghe được bài “You light up my life” của Joseph Brooks trong tang lễ của một ông cụ trong hội thánh. Bài hát này nổi tiếng vào năm 1977 qua giọng ca của Debby Boone, đã được xếp hạng nhất trên Billboard Hot 100 trong 10 tuần liên tục. Trong đám tang đó, người hát đã kể về nhiều kỷ niệm về thời trẻ của ông cụ làm nhiều người tham dự trong đó có tôi rất xúc động. Tôi về nhờ cô Vĩnh Phúc viết lời Việt. Một tuần sau, cô gởi lại cho tôi lời bài hát. Đọc lời Anh rồi đọc lời Việt, tôi vô cùng khâm phục cách chọn câu lựa chữ của cô. Ý nghiã rất gần với nguyên tác và ca từ mượt mà, vừa khít với âm điệu bài hát không một chút gượng ép. Hai câu đầu của tiếng Anh là
“So many nights I’d sit by my window
Waiting for someone to sing me his song.”
Waiting for someone to sing me his song.”
Và cô Vĩnh Phúc đã chuyển qua tiếng Việt thành,
“Bao đêm tối trời, ngồi bên song một mình tôi
Tim mong bóng một người, đến bên tôi ca hát.”
Tim mong bóng một người, đến bên tôi ca hát.”
Lựa cho được chữ có thanh trùng với nốt nhạc đã là khó. Vậy mà cô đã lựa được chữ cho hợp cả thanh lẫn nghĩa và nghe nguyên bài rất là thiết tha, êm ái như một lời tự sự. Cũng như bài, “You Needed Me”, bài “You Light Up My Life” không phải là một bài Thánh ca, nhưng cô đã dựa theo ý của bài hát để viết thành một bài hát tạ ơn Chúa thật hay. Dường như cô đang kể cho tôi nghe về cách Chúa đã chăm lo cho cuộc đời của cô một cách lạ lùng. Ca từ dịu dàng quyện với từng nốt nhạc rất hoà hợp. Không mấy người trong làng âm nhạc Việt Nam làm được điều này. Mời xem cả hai lời Anh – Việt của bài hát này để thưởng thức cách viết lời rất mượt mà của cô Vĩnh Phúc.
You Light Up My Life Composer: Joseph Brooks
So many nights I’d sit by my window
Waiting for someone to sing me his song
So many dreams I kept deep inside me
Alone in the dark but now you’ve come along
Waiting for someone to sing me his song
So many dreams I kept deep inside me
Alone in the dark but now you’ve come along
And you light up my life
You give me hope to carry on
You light up my days and fill my nights with song
You give me hope to carry on
You light up my days and fill my nights with song
Rollin’ at sea, adrift on the water
Could it be finally I’m turnin’ for home?
Finally a chance to say, “Hey, I love you”
Never again to be all alone
Could it be finally I’m turnin’ for home?
Finally a chance to say, “Hey, I love you”
Never again to be all alone
‘Cause you light up my life
You give me hope to carry on
You light up my days and fill my nights with song
You give me hope to carry on
You light up my days and fill my nights with song
‘Cause you, you light up my life
You give me hope to carry on
You light up my days and fill my nights with song It can’t be wrong
When it feels so right
‘Cause you
You light up my life 1977
You give me hope to carry on
You light up my days and fill my nights with song It can’t be wrong
When it feels so right
‘Cause you
You light up my life 1977
Ngài Chiếu Sáng Trên Đời Tôi Lời Việt: Vĩnh Phúc
Bao đêm tối trời, ngồi bên song một mình tôi,
Tim mong bóng một người, đến bên tôi ca hát.
Ước mơ lâu rồi, thầm ôm riêng trong lòng thôi.
Thu mình vào đêm tối, nhưng giờ đây Giê-xu tới…
Đời tôi, Ngài soi sáng ngời,
Ngài ban ước vọng để tôi vui sống.
Bình minh ban nắng tươi,
Đêm xuống Ngài ban khúc ca.
Lênh đênh dưới trời, giạt trôi trên mặt biển khơi,
Tôi mong có ngày về, tô đẹp lại tình quê.
Chúa đưa tôi về, nhìn quê hương mà lòng thương,
Không còn buồn chia cách, không còn rơi nước mắt.
Tim mong bóng một người, đến bên tôi ca hát.
Ước mơ lâu rồi, thầm ôm riêng trong lòng thôi.
Thu mình vào đêm tối, nhưng giờ đây Giê-xu tới…
Đời tôi, Ngài soi sáng ngời,
Ngài ban ước vọng để tôi vui sống.
Bình minh ban nắng tươi,
Đêm xuống Ngài ban khúc ca.
Lênh đênh dưới trời, giạt trôi trên mặt biển khơi,
Tôi mong có ngày về, tô đẹp lại tình quê.
Chúa đưa tôi về, nhìn quê hương mà lòng thương,
Không còn buồn chia cách, không còn rơi nước mắt.
Đời tôi, Ngài soi sáng ngời,
Ngài ban ước vọng để tôi vui sống.
Bình minh ban nắng tươi,
Đêm xuống Ngài ban khúc ca.
Đời tôi, Ngài soi sáng ngời,
Ngài ban ước vọng để tôi vui sống.
Bình minh ban nắng tươi,
Đêm xuống, Ngài ban câu hát,
Có Chúa dắt đưa, tôi luôn luôn an lòng,
Khi Ngài bừng sáng trên đời tôi.
Ngài ban ước vọng để tôi vui sống.
Bình minh ban nắng tươi,
Đêm xuống Ngài ban khúc ca.
Đời tôi, Ngài soi sáng ngời,
Ngài ban ước vọng để tôi vui sống.
Bình minh ban nắng tươi,
Đêm xuống, Ngài ban câu hát,
Có Chúa dắt đưa, tôi luôn luôn an lòng,
Khi Ngài bừng sáng trên đời tôi.
Anaheim October 17, 2023
Mời nghe bài “Ngài Chiếu Sáng Trên Đời Tôi” ở https://youtu.be/CwaUV3JepKs?si=4srs3QjmEoLyIRjk
Cô Vĩnh Phúc sinh ngày 20 tháng 5, 1937, tức là năm nay đã 89 tuổi nhưng cô vẫn còn minh mẫn. Cô sống một mình trong một chung cư nhỏ, nhờ một chị đến giúp dọn dẹp và đi chợ một vài ngày trong tuần. Mỗi sáng cô vẫn chuyển tiếp bài tĩnh nguyện do mục sư Phan Thanh Nghĩa gởi ra cho những người thân quen. Cô vẫn còn viết lời cho những bài hát mà ca trưởng của các ca đoàn gởi đến nhờ giúp. Cô bảo tôi, “Cô bây giờ yếu lắm. Không ngồi lâu được. Nhiều khi đang viết giữa chừng mà đau quá nên phải nằm xuống. Thế là quên mất ý mà mình định viết. Thành ra bây giờ viết một bài hát lâu lắm. Nhưng cảm ơn Chúa là Ngài vẫn cho cô có cơ hội để hầu việc Chúa với tuổi tác như thế này. Cô biết ơn Chúa vô cùng.” Nghe cô nói, tôi ước chi mình cũng được như vậy trong những ngày hưu hạ của đời mình. Đó thật là một ơn phước lớn của một đời người. Kính chúc cô một sinh nhật ấm áp trong tình yêu Chúa!
Thủy Như
*Mời đọc một vài tâm sự của cô Vĩnh Phúc trong bài phỏng vấn của Thủy Như năm 2015
