Ảnh internet
Trời trong xanh. Gió mùa xuân thổi từng cơn nhẹ mang sự mát mẻ cho vạn vật. Ban nhạc Quốc Tế Thảo Mộc trổi bản Padma, tức Liên Hoa, vừa dịu dàng vừa tràn đầy sức sống với những tiếng trống, kèn và tiếng đàn Mohan Veena (1). Ɖại diện các tộc Thảo Mộc đều tươi cười chào đón một ngày mùa xuân tươi sáng và dễ chịu nhất trong bốn mùa.
Ɖại diện Củ Cải Cà-Rốt nói với đại diện Gừng bên cạnh: “Tôi không hiểu rõ tựa đề của bản nhạc.”
“Chuyện này có vẻ hơi xa vời đôi chút. Padma là tựa của bản nhạc. Theo Phạn ngữ (Sanskrit) hay tiếng Hindi, nó có nghĩa là Liên Hoa tức Hoa Sen. Tiếng Hindi còn gọi Liên Hoa là Kamala nữa,” đại diện Gừng nói.
“Tại sao lại chọn bản nhạc nói về hoa Sen?”
“Tôi không biết,” đại diện Gừng đáp.
Một đại diện Lau Sậy Việt Nam trên bờ sông Vàm Cỏ Ɖông nói:
“Hôm nay đến phiên đại diện Rau Cải Việt Nam tường trình về nhóm này. Nghe nói đại diện của họ là Bạch Liên Nữ Hoàng Ɖồng Tháp Mười. Bản nhạc Padma như đã gọi là một từ trong câu mật chú Om mani Padme hum (Ngọc tỏa sáng trong Hoa Sen) của phái Mật Tông Tây Tạng.”
“Cao siêu! Cao siêu! Bây giờ tôi mới ngộ ra!” Ɖại diện Củ Cà-Rốt nói.
“Ɖám Thảo Mộc Việt Nam có khác,” đại diện Chà Là vùng Lưỡng Hà Châu nói.
Bỗng trên không trung có tiếng nói trong trẻo của nữ xướng ngôn viên Hoa Huệ bằng Thảo Mộc Quốc Tế Ngữ, thông báo Bạch Liên Nữ Hoàng Ɖồng Tháp Mười đến.
Một đại diện Rong Sargassum (Tảo Mơ) vùng biển Caribbean buột miệng khen:
“Tụi Rau Cải Việt Nam có một nữ đại diện nhan sắc tuyệt trần. Người Việt Nam luôn luôn tin rằng đất nước họ là vùng đất thiêng, “Tiệt nhiên định phận tại Thiên thư”. Nước này có nhiều mỹ nữ tài sắc vẹn toàn. Hai Bà Trưng là hai nữ anh hùng giải phóng dân tộc và nắm giữ vương quyền vào năm 40 sau Tây Lịch. Lịch sử thế giới cho rằng người phụ nữ nắm vương quyền đầu tiên trên thế giới là nữ vương Ai Cập Merneith khoảng 2970 trước Tây Lịch và nữ vương Kubaba của vương quốc Sumer vùng Mesopotamia (Lưỡng Hà Châu), nay là xứ Iraq, khoảng năm 2450 trước Tây Lịch. Nữ vương Merneith ngự trị Ai Cập với tư cách của một nhiếp chánh. Nữ vương Kubaba là nữ vương trong huyền thoại vì không có lịch sử rõ ràng. Hai Bà Trưng là hai đồng nữ vương sau khi đánh đuổi quân đô hộ nhà Ɖông Hán ra khỏi bờ cõi vào năm 40 sau Tây Lịch. Ɖúng là “Việt Nam Minh Châu Trời Ɖông”, tựa của một khúc hùng ca do Hùng Lân sáng tác.”
Ɖại diện Chà Là Bắc Phi lẩm bẩm: “Thằng cha Rong Sargassum biết gì mà nói chuyện cổ sử Ai Cập và Sumer!”
Ngay lúc ấy Bạch Liên Nữ Hoàng Ɖồng Tháp Mười cúi đầu chào đại biểu các tộc Thảo Mộc Hoàn Vũ và bắt đầu đọc tham luận về Rau Cải Việt Nam.
***
Tôi từ Ɖồng Tháp Mười, Việt Nam, đến. Tôi hân hạnh được cộng đồng Rau Cải Việt Nam đề cử đại diện họ trong Quốc Tế Thảo Mộc Hội Nghị hôm nay.
Thưa quí vị,
Việt Nam là một quốc gia nhiệt đới Á Châu. Người Việt Nam ăn nhiều cá hơn thịt với rau cải và lá non của các loại cây ăn trái miền nhiệt đới như lá Xoài non, lá Ɖiều non, lá Tầm Ruột non, lá Cóc non… khi ăn bánh xèo hay các món ăn dùng đến bánh tráng.
Rau Cải Việt Nam gồm có:
- Rau mọc hoang.
- Rau cải được trồng quanh nhà hay trên một vùng đất rộng lớn để bán ngoài chợ.
Rau mọc hoang chia ra làm:
1- Rau mọc hoang trên đất như Rau Càng Cua, Rau Sam, Dền Gai, Rau Tiến Vua, Rau Ngót.
2- Rau mọc hoang dưới nước hay trên vùng đất ẩm gồm có Rau Muống, Bồn Bồn, Hẹ Nước, Ngò Om, Rau Nhút, Rau Ɖắng, Sen, Súng v.v..
Rau trồng quanh nhà thường là Húng Cây, Húng Quế, Diếp Cá (Giấp Cá), Tía Tô, Kinh Giới, Rau Răm v.v.. Về Cải thì có Cải Bẹ Trắng, Cải Bẹ Xanh, Cải Ngọt, Cải Thìa, Cải Ngồng, Cải Cúc... Chúng tôi chỉ đề cập đến các loại Cải có sẵn ở Việt Nam trước khi tiếp xúc với các loại Rau Cải được người Pháp du nhập vào Việt Nam. Rau Cải Việt Nam có những đặc tính tổng quát sau đây:
- Rau Việt Nam có nhiều màu sắc: màu xanh lá cây như các loại Rau thường dùng, màu xanh-vàng nhạt như Dền Gai, màu trắng-vàng-xanh của Rau Càng Cua, màu đỏ-tím như Rau Tía Tô (Tử Tô).
- Rau Việt Nam có hương thơm (Ngò Gai, Húng Quế, Rau Răm, Tía Tô, Húng Cá, Ngò Om v.v.), vị cay nồng (Rau Răm, Húng Cây, Kinh Giới v.v.). Rau Giấp Cá có vị chua lợ và mùi tanh của cá.
- Người Việt Nam phần lớn ăn Rau sống. Các loại Rau mọc dưới nước, các loại Cải thường được luộc, chiên xào hay nấu canh để ăn.
- Người Việt Nam tin rằng Rau Mùi (các loại Rau Thơm) ở Việt Nam có nhiều dược tính nên ăn Rau như được uống thuốc với liều lượng thấp vậy.
Rau mọc hoang
Rau Càng Cua
Rau Càng Cua là một loại rau mọc hoang, thân màu trắng bạc, mọng nước và có nhiều nhánh; lá màu trắng-xanh-vàng nhạt. Càng cua là một loại Rau cresson (watercress) miền nhiệt đới có vị cay nồng nhẹ như hồ tiêu, cải mustard hay wasabi.
Rau Càng Cua (Ảnh: picturethisai.com)
Tên khoa học của Rau Càng Cua là Peperomia pellucida, gia đình Piperaceae của Hồ Tiêu. Người Anh gọi Rau Càng Cua là Rat’s ear (lá Rau Càng Cua nhỏ giống tai chuột), pepper elder. Pháp gọi là peperomie pellucide.
Người Việt Nam ở nông thôn thường dùng Rau Càng Cua để làm gỏi thực vật (Rau Càng Cua, bông Mít, Thơm, Bưởi và nước mắm đường, Ớt, Tỏi) hay gỏi tôm, thịt heo.
Rau Càng Cua được xem là kháng viêm, kháng khuẩn, có đặc tính làm giảm đau. Rau Càng Cua có: sesquiterpenes C15H24, carotol C15H26O, acacetin C16H12O5, apigenin C15H10O5, pellucidatin C22 H28 O6, phytosterols như β-sitosterol C29H50O, arylpropanoid Ar-CH(CH3)-COOH, peperomin E C22H20O8 (trị ung thư phổi).
Theo kinh nghiệm trị liệu dân gian, Rau Càng Cua được dùng để chữa trị đau nhức, nhức đầu, tiêu hóa rối loạn, bịnh ngoài da, đau tuyến tiền liệt, cao áp huyết, suy thận.
Rau Sam
Rau Sam thường mọc hoang ở những vùng đất có ẩm độ cao. Ɖó là một loại Cỏ có thân mọng nước màu đỏ nhạt, có nhiều nhánh, lá màu xanh, hoa năm cánh màu vàng với nhụy màu vàng-cam.
Rau Sam và hoa (Ảnh: internet)
Tên khoa học của Rau Sam là Portulaca oleracea, gia đình Portulacaceae. Người Anh gọi Rau Sam là Purslane; Pháp gọi là Pourpier. Người Việt Nam còn gọi Rau Sam là Mã xỉ hiện (Trung Hoa: Ma chi xian) vì lá Rau Sam giống răng của mã tộc. Rau Sam là thân thuộc gần của Hoa Mười Giờ (2) Portulaca grandiflora.
Ở Việt Nam người ta ăn Rau Sam luộc chấm với nước cá kho hay thịt kho. Việc dùng Rau Sam không quan trọng ở nước ta vì người ta thường nhổ Rau Sam để nuôi heo.
Rau Sam là thức ăn của người Ai Cập, Hy Lạp, Trung Hoa, Ấn Ɖộ, cư dân trong đế quốc La Mã ngày xưa. Dân chúng vùng Tây Á và Trung Á chiên, xào Rau Sam với dầu ăn thực vật, hành, tỏi, thịt và nước chấm tahini làm từ mè.
Rau Sam có vị chua lợ và có nhiều proteins hơn các loại Rau khác. Nó có sinh tố A, B, C, carotenoids C40H54O5, Mn, K, Fe, omega 3-fatty acid, betalain C24H26N2O13, tannins, oxalic acid C2H2O4 (độc), cardiac glycosides (độc), anthraquinone glycosides C14H8O2, coumarins C9H6O2, flavonoids, alkaloids.
Dưới thời Ɖế Quốc La Mã người ta tin rằng mang Rau Sam trong người thì tà ma không quấy nhiễu.
Rau Sam dồi dào dược tính nên được dùng để chữa bịnh. Ở Ấn Ɖộ nó được dùng để cầm máu, chữa bịnh về gan, thận, phổi (phế). Ở Trung Hoa Rau Sam có giá trị trị liệu rộng rãi hơn: trị tiêu chảy, kiết lỵ, táo bón, phỏng lửa, hạ máu đường, cước khí. Dân chúng trên các hải đảo trong vùng biển Caribbean dùng Rau Sam để trị lãi.
Rau Sam là một loại rau hoang ăn ngon, có nhiều proteins và dược tính đáng ngạc nhiên. Hiện nay nhiều quốc gia trên thế giới trồng Rau Sam để ăn, bán cho các nhà hàng và để chăn nuôi bò sữa. Trung Hoa, Úc Ɖại Lợi, Pháp là những quốc gia trồng nhiều Rau Sam. Trung Hoa dành 9 triệu hectares đất để trồng Rau Sam. Thành phố Mudanjiang (Mẫu Ɖơn Giang) trong tỉnh Hei Longjiang (Hắc Long Giang) nổi tiếng về việc trồng Rau Sam trên thế giới. Trên lý thuyết khoa học bò ăn nhiều Rau Sam tích lũy nhiều nitrate và oxalate độc trong thịt và sữa. Trên thực tế Rau Sam mang nhiều chất dinh dưỡng cho bò.
Rau Muống
Rau Muống là một loại thủy sinh mọc hoang hay được trồng bằng hột. Tên khoa học là Ipomoea reptans, gia đình Convolvulaceae. Người Anh gọi là water bindweed, water morning glory, water spinach, hollow vegetables (vì bọng ruột); Pháp: Liseron d’eau; Cantonese (Quảng Ɖông): Ung choi; Việt Nam âm thành Ung Thái.
Rau Muống và hoa (Ảnh: Wikipedia)
Rau Muống cùng gia đình với Khoai Lang. Cọng Rau Muống dài và bọng ruột. Cọng Khoai Lang mềm nhưng không bọng ruột. Rau Muống mọc dưới nước. Khoai Lang mọc trên mặt đất. Khoai Lang trồng bằng cọng dây Lang. Rau Muống trồng bằng hột. Dây Rau Muống có thể dài từ 5m - 6m. Lá hình tam giác màu xanh sậm. Hoa hình phễu màu tím hay trắng phảng phất tím. Hoa già có nhiều hột dùng để gây giống.
Rau Muống là thức ăn thường thấy trong các bữa ăn hàng ngày của người Việt Nam ở nông thôn cũng như ở thành thị. Nó cũng được hầu hết các dân tộc ở Ɖông Bắc Á, Ɖông Nam Á và Ɖại Dương Châu dùng.
Người Việt Nam ăn Rau Muống luộc. Rau Muống xào tỏi, Rau Muống nấu canh chua kết hợp với Me, Giá, tàu Bạc Hà (Dọc Mùng) và Cà Chua. Rau Muống bào thành sợi nhỏ kết hợp với Giá, Rau Quế, Ngò Om và vài loại thủy sinh khác dùng để ăn lẩu mắm, bún riêu cua đồng, bún bò Huế, vịt nấu chao v.v..
Rau Muống đi vào thi ca Việt Nam với những câu:
Chờ anh em hết sức chờ
Chờ cho Rau Muống lên bờ trổ bông
Chờ cho Rau Muống lên bờ trổ bông
*
Anh đi anh nhớ quê nhà
Nhớ canh Rau Muống, nhớ Cà dầm tương
Nhớ canh Rau Muống, nhớ Cà dầm tương
Trong thuật nấu nướng có câu:
Trâu kho
Bò tái
Muống vua
Cải nhừ
Bò tái
Muống vua
Cải nhừ
Rau Muống có proteins, polyphenols, flavonoids, chất béo, sinh tố A, C, B1, B2, B3, B4, B5, B6, Ca, Fe, P v.v.. Sự dồi dào chất sắt (Fe) trong Rau Muống giúp cho người dùng có hồng huyết cầu tươi nhuận hơn.
Theo cổ y Ấn Ɖộ, Rau Muống có tính kích dục, nhuận tiểu, nhuận trường. Chất pharbitin C66H104O27 rất nhuận trường.
Sen & Súng
Sen và Súng chúng tôi là thủy sinh có hình dạng giống nhau mặc dù các nhà thực vật học liệt chúng tôi vào hai gia đình thảo mộc khác nhau. Sen và Súng có nhiều công dụng và biểu tượng trên lãnh vực tôn giáo, văn hóa, nghệ thuật, y-dược và ẩm thực. Ờ đây chúng tôi chỉ đề cập đến ngó Sen, ngó Súng được dùng như Rau và thảo dược mà thôi.
Hoa Sen (Ảnh internet)
Tên khoa học của Sen là Nelumbo nucifera, gia đình Nelumbonaceae. Người Anh gọi Sacred lotus, Pháp: Lotus, Trung Hoa: Lian he (Liên Hà) hay Lian Hua (Liên Hoa), Ấn Ɖộ: Kamala.
Sen lớn lên từ bùn và nước. Hoa Sen có nhiều cánh, màu trắng (Bạch Liên) hay màu đỏ-tím, nhụy vàng, có hương thơm. Mỗi bộ phận của Sen đều có công dụng. Hoa Sen có vị trí quan trọng trong Ấn Giáo (Hinduism) và Phật Giáo (Buddhism). Ngó Sen, hột Sen, củ Sen, gương Sen (Liên phòng) được dùng trong nấu nướng và trị liệu. Ngó Sen được dùng như rau để làm gỏi tôm, thịt hay chiên xào với thịt. Ngó Sen cũng được dùng để nấu canh chua với cá, Me, Cà Chua và Ngò Om cho có hương vị.
Ngó Sen, củ Sen, hột Sen, lá Sen có nuceferine C19H21NO2 trị tiểu đường, bịnh gan, bịnh về não, chứng béo phì, apomorphine C17H17NO2 trị bịnh Parkinson, lotusine C19H24NO3 (trợ tim), neferine C38H44N2O6 (kháng ung bướu), methylcorypalline C12H17NO2 (an thần). Hột Sen (Liên tử) an thần, tạo sự ngủ ngon, hạ cholesterol, trị di tinh, mộng tinh, bất lực sinh lý.
Thương chồng nấu cháo Cao Lương
Nấu canh hoa Bí, nấu chè hột Sen.
Nấu canh hoa Bí, nấu chè hột Sen.
Người Việt Nam ca ngợi dòng họ Liên chúng tôi trong bài Trong đầm gì đẹp bằng Sen bằng câu kết: Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn.
Nhận xét này không sai. Nhưng họ Liên chúng tôi không dám đón nhận nó. Dòng họ Liên chúng tôi được Bùn và Nước nuôi dưỡng vươn lên khỏi mặt nước, ra hoa khoe sắc và tỏa hương thơm. Bùn và Nước như cha mẹ nuôi chúng tôi. Lớn lên, chúng tôi được Ɖấng Tạo Hóa ban hồng ân nên hữu hương, hữu sắc dưới ánh sáng Mặt Trời. Làm sao họ Liên này dám quên ơn BÙN-NƯỚC để tự hào về hương sắc của mình và chê bai Bùn-Nước hôi tanh đã nuôi mình? (Có tiếng vỗ tay với lời tung hô Bạch Liên Nữ Hoàng Ɖồng Tháp Mười).
Bây giờ tôi xin nói tóm tắt về dòng họ Thủy Liên tức đồng dạng và đồng môi trường sống với họ Liên chúng tôi. Tên khoa học của Súng tức Thủy Liên là Nymphaea odorata, gia đình Nymphaeaceae. Chữ odorata trong tên khoa học của dòng họThủy Liên cho thấy anh chị Súng cũng có hương thơm như Sen. Người Anh gọi hoa Súng là Water lily, Pháp: Nenuphar, Trung Hoa: Shui lian (Thủy Liên), Ấn Ɖộ: Jal Kamal = Thủy Liên (Water Lotus).
Hoa Súng (Ảnh internet)
Người Ai Cập có dùng hoa Súng để cúng Thần. Hoa Súng màu xanh dương là đề tài sáng tác của các họa sĩ và các nhà điêu khắc Ai Cập cổ. Nó biểu tượng cho Thái Dương và sự Tái Sinh.
Ngó Súng được người Việt Nam dùng như ngó Sen: làm gỏi, nấu canh. Kết hợp với Giá, Bắp Chuối, các loại Rau Thơm và các thủy sinh nhiệt đới khác, ngó Súng được dùng trong các món lẩu mắm thường thấy trên châu thổ sông Cửu Long. Cư dân miền sông nước Ɖồng Tháp Mười thường dùng Củ Co, Bông Súng, Rau Tràng trong các bữa ăn nên có câu:
Củ Co, bông Súng, rau Tràng,
Chờ đợi năm nữa cho nàng lớn khôn.
Chờ đợi năm nữa cho nàng lớn khôn.
(Củ Co là củ của một loại thủy sinh giống như Thủy Liên nhưng lá và hoa nhỏ hơn. Rau Tràng là Thủy Nữ hay Hoa Sấm Nymphoides indica, gia đình Menyanthaceae, một thủy sinh có hoa trắng, 6 cánh, nhụy vàng, không giống hoa Súng).
Về dược tính dòng Thủy Liên cũng có những đặc tính trị liệu tương tự với Liên Hà chúng tôi.
Ớ Ai Cập có các vua chúa dùng hoa Súng ngâm rượu như một chất ma túy tạo cường dương và kích dục.
Ớ Ấn Ɖộ Thủy Liên được dùng để trị bịnh về thận, tiểu đường, mất ngủ, bịnh bàng quang, tử cung, bịnh lao.
Dòng Thủy Liên có phytosterol C29H50O, bioflavonoids, nuciferine C19H21NO2, apomorphine C17H17NO2, mannitol C6H14O6, galacturonic acid C6H10O7 v.v.. Nuciferine và apomorphine được xem là chất ma túy dùng để trị bịnh bất lực sinh lý (impotence) và bịnh Parkinson.
Ngò Om
Ngò Om hay Rau Om được tìm thấy trong trạng thái hoang dã ở các bờ ruộng. Nó cũng được cư dân nông thôn trồng quanh nhà nơi có đất ẩm ướt hay trong chậu có đất và nước. Rau Om được trồng bằng hột hay thân Rau Om. Rễ mọc ra từ các mắt của cọng rau. Rau Om màu xanh-vàng nhạt, thân mềm dễ gãy, lá nhỏ, hoa nhỏ màu tím. Rau có mùi thơm dễ chịu như chữ aromatica trong tên khoa học đã chỉ.
Ngò Om và hoa (Ảnh: walliscreekwatergarden.com.au)
Tên khoa học của Rau Om hay Ngò Om là Limnophila aromatica, gia đình Plantaginaceae. Người Việt Nam gọi Rau Om hay Ngò Om do tên goi Ma Om của người Khmer. Người Thái gọi là Pak kayang, Nhật: Shiso kusa (Shiso: Tử Tô; Kusa: Thảo <Cỏ>); Trung Hoa: Zi su cao (Tử Tô Thảo); Anh: Rice paddy herb; Pháp: Ambulie aromatique.
Người Việt Nam cho Ngò Om vào canh chua để có hương vị và màu sắc hấp dẫn. Ngò Om được dùng để ăn thịt vịt với nước mắm Gừng. Người miền Nam thưởng thức cẩu nhục với Ngò Om và nước chấm pha chế từ tương hột tán nhuyễn + đường + Tỏi + Ớt + Ɖậu Phộng. Người miền Bắc ăn cẩu nhục với lá Mơ Lông Paederia foetida, gia đình Rubiaceae và Củ Riềng với mắm tôm.
Rau Om làm ấm phổi, trị ho, giải độc. Loại Rau này có flavonol glycoside, phenols C6H5OH, carbolic acid C6H5OH, tannins, amino acids H2N-CH(R)-COOH. Việc dùng Rau Om trong trị liệu thay đổi tùy theo quốc gia.
Theo kinh nghiệm trị liệu dân gian ở Việt Nam, người ta giã Rau Om, vắt nước, phơi sương để uống khi bị sạn thận. Ɖể trị suyễn người ta dùng Nghệ + Rau Om + lá Tía Tô giã nhuyễn vắt nước uống.
Ờ Ấn Ɖộ Rau Om được dùng để trị bịnh kiết lỵ, bịnh đầu voi (elephantiasis) (Rau Om + dầu Dừa), táo bón, sán lãi v.v..
Việc trị liệu bằng Rau Om chưa được các nhà khoa học nghiên cứu và công nhận hiệu quả.
Tôi xin ngừng đề cập đến các loại rau mọc hoang để nói đến các loại Rau và Cải được trồng.
Rau cải trồng
Rau Thơm (Rau Mùi) được trồng quanh nhà để ăn sống. Cải được trồng trên một diện tích rộng lớn hơn để bán ngoài chợ. Cải thường được dùng để nấu canh hơn là ăn sống ngoại trừ cải xà-lách (3) được kết hợp với các loại Rau Mùi để ăn sống với thịt heo, thịt bò, cá nướng, cá kho, cá chiên dầm nước mắm Tỏi, Ớt v.v.. Ɖiều đáng lưu ý là ở Sài Gòn, cho đến giữa thế kỷ XX, các nơi trồng Cải và Rau Cần Tây (Parsley - Apium crispum), Hồ Tuy (Rau Ngò Cilantro – Coriandrum sativum) v.v. đều do người Hoa làm chủ. Cải được trồng bằng hột và thu hoạch khoảng 30 - 60 ngày sau khi trồng. Ɖất trồng Cải phải xốp, màu mỡ và Cải được tưới nước mỗi ngày hai lần.
Phú Thọ Hòa, Hạnh Thông Tây, Xóm Mới là những vùng phụ cận của Sài Gòn trồng nhiều Rau Cải để cung cấp cho cư dân Sài Gòn, Chợ Lớn, Gia Ɖịnh khi xưa.
Cải Bẹ Trắng
Tên khoa học của Cải Bẹ Trắng hay Cải Thìa là Brassica chinensis, gia đình Brassicaceae. Chữ Chinensis trong tên khoa học gợi lại gốc Trung Hoa của giống Cải này. Người Trung Hoa gọi là Bok choy, Anh: Chinese cabbage, Pháp: Pak choi, Chou chinois.
Cải Bẹ Trắng (Ảnh internet)
Cải Bẹ Trắng hay Cải Thìa thường được dùng để nấu canh với cá, tôm khô hay chiên xào mì, hủ tiếu với thịt và các loại thực vật khác. Người Trung Hoa phơi khô lá Cải Bẹ Trắng để dùng vào mùa đông trong việc chiên xào với thịt heo.
Cải Bẹ Trắng có sinh tố A, C, K, glucosicholates. Dùng nhiều Cải Bẹ Trắng khiến cho hormon thyroid giảm dần. Theo kinh nghiệm trị liệu dân gian, người dùng Cải Bẹ Trắng để chữa chứng scorbutus vì Cải này dồi dào sinh tố C.
Cải Bẹ Xanh
Cải Bẹ Xanh to bụi và có màu sắc khác với màu sắc của Cải Bẹ Trắng, Bẹ Cải Bẹ Xanh màu trắng-xanh là bộ phận cay nhất của cây Cải. Bẹ Cải Bẹ Trắng nhỏ hơn, màu trắng như tuyết, lá màu xanh dương sậm trong khi lá Cải Bẹ Xanh màu xanh lá cây sậm. Cải Bẹ Xanh có mùi và vị nồng như mù-tạt (mustard) hay wasabi. Hoa Cải Bẹ Xanh màu vàng tươi, có hột nhỏ li ti.
Cải Bẹ Xanh (Ảnh internet)
Tên khoa học của Cải Bẹ Xanh (Giới Thái) là Brassica juncea, gia đình Brassicaceae. Người Anh gọi Cải Bẹ Xanh là India mustard, Pháp: Moutarde de l’Inde, Trung Hoa: Jie cai (Giới Thái), tiếng Quảng Ɖông (Cantonese): Gai choi.
Cải Bẹ Xanh có nhiều công dụng trong đời sống: ăn sống, nấu canh, làm dưa chua, chiên xào với lòng heo, thịt heo và dùng trong dược thảo trị liệu. Món ngon làm từ Cải Bẹ Xanh là món gà hấp Cải Bẹ Xanh thường thấy trong các tiệc cưới ở Việt Nam.
Vị nồng của Cải Bẹ Xanh được xem là một dược tính. Hột Cải Bẹ Xanh (Giới Tử) dùng để cất dầu dùng trong nấu nướng, xức tóc và làm thuốc trị bịnh.
Lá Cải Bẹ Xanh có sinh tố A, C, Fe, Na, K, carotene C40Hx, proteins v.v.. Hột có brasscasterol C28H46O, campesterol C28H48O, β-sistosterol C29H50O v.v..
Người ta nấu lá Cải Bẹ Xanh và uống nước để trị gout (thống phong). Khi nhức đầu, người ta giã lá Cải Bẹ Xanh và đắp vào màng tang (huyệt Thái Dương).
Ở Trung Hoa người ta dùng hột Cải Bẹ Xanh để trị bướu. Ở Indonesia người ta dùng hột Cải Bẹ Xanh để trị giang mai.
Rau Mùi
Các loại Rau Mùi thường là Rau ăn sống trồng quanh nhà trên một diện tích nhỏ, xê dịch từ 5 - 10m2. Ɖó là các loại Rau Húng Cây, Rau Quế, Rau Răm, Rau Diếp Cá (Giấp Cá), Rau Tía Tô, Ngò Gai. Kết hợp với Cải Xà-Lách, các loại Rau này thường được ăn sống trong các món thịt kho, cá kho, bì cuốn, gỏi cuốn, thịt bò nhúng giấm v.v..
Từ trái: Rau Húng Lủi, Rau Húng Cây (Ảnh internet) và Rau Húng Giẻ Mentha spicata (Ảnh: bastdeplantgigant.nl)
Rau Húng Cây, Húng Lủi, Húng Giẻ
Thuộc dòng Mentha (Bạc Hà) và gia đình Lamiaceae. Tên khoa học:
Ɖặc điểm của Rau Húng:
- Có mùi bạc hà.
- Lá xanh sậm hay xanh nhạt dùng để ăn và cất dầu, hoa trắng-xanh nhạt.
- Trái có nhiều hột nhỏ li ti.
- Cây cao từ 20cm - 50cm, có nhiều nhánh.
Rau Húng thường được ăn sống. Kết hợp cùng Cải Xà-Lách và các loại Rau Mùi khác, nó được dùng để ăn nhiều món như đã nêu trên.
Mùi bạc hà được tìm thấy trong kẹo, sô-cô-la, kem (ice cream), phấn đánh răng, nước súc miệng v.v. Trà bạc hà có tác dụng hạ mỡ cho người bị chứng béo phì (obesity). Dầu bạc hà có stearoptene C42H65NO16 trợ tiêu hóa, trị nôn mửa, sình bụng v.v.. Menthol C10H20O được dùng trong kỹ nghệ mỹ phẩm, dầu thơm, hương trị liệu, thuốc sát trùng. Muỗi rất kỵ mùi bạc hà.
Rau Răm
Rau Răm có cọng dài có nhiều đốt, lá dài, đầu lá nhọn màu xanh sậm, thân dày màu đỏ-xanh, hoa nhỏ màu trắng-tím nhạt. Cọng Rau Răm có thể dài trên 1m. Rau Răm được trồng từ thân của Rau giữa các đốt. Rễ mọc ra từ mắt của các đốt của cọng Rau. Rau Răm có hương thơm (khi vò nát) và vị cay nồng.
Rau Răm và hoa (Ảnh internet)
Tên khoa học của Rau Răm là Persicaria odoratum, gia đình Polygonaceae. Người Anh gọi là Vietnamese cilantro, Fragrant Solomon’s seal; Pháp:Coriandre Vietnamienne, Renouée odorante,Trung Hoa: Yue Nan Xiang Cai (Việt Nam Hương Thái).
Mùi thơm và vị cay nồng của Rau Răm gợi cho chúng ta nhớ hai câu ca dao:
Gíó đưa cây Cải về Trời,
Rau Răm ở lại chịu đời đắng cay.
Rau Răm ở lại chịu đời đắng cay.
Rau Răm không thể thiếu khi ăn hột vịt lộn, thịt bò tái. Trước kia người ta cho Rau Răm bằm nhuyễn vào tô phở. Rau Răm được cho vào các nồi canh, nồi cá hay thịt cho có mùi thơm và khử mùi tanh của cá.
Lá Rau Răm có nhiều tinh dầu. Rau Răm được dùng để trị chứng rối loạn tiêu hóa, sình bụng, đau bụng và làm giảm sự ham muốn sinh dục. Rễ Rau Răm được dùng để trị đau nhức khớp xương. Rễ Rau Răm có flavonoids C15H10O2, asparagine C4H8N2O3, saponins C58H94O27, quercetin C15H10O17, quinine gluconate C26H36N2O9.
Rau Giấp Cá (Rau Diếp Cá)
Gọi như thế vì Rau có mùi tanh của cá. Rau Giấp Cá không được hưởng ứng nhiều vì mùi vị của các anh chị ấy. Người Việt Nam ở miền Bắc không hoan nghênh Rau Giấp Cá. Gỏi Rau Giấp Cá với bao tử heo được hưởng ứng đặc biệt trong một tỉnh ở miền Trung Việt Nam. Người Nhật đề cao dược tính trị liệu của trà Rau Giấp Cá khi dùng trà Dokudami (Doku: chất độc, Dami: tẩy độc, ngăn chận chất độc nhờ Rau Giấp Cá).
Rau Giấp Cá & hoa (Ảnh internet, trái) và Rau Giấp Cá Tắc Kè (Ảnh: tuinflora.com)
Tên khoa học của Rau Giấp Cá là Houttuynia cordata, gia đình Saururaceae. Người Nhật gọi Rau Giấp Cá là Dokudami, Trung Hoa: Yu Xing Cao (Ngư Tinh Thảo), Anh: Chameleon plant (vì sự đổi màu của lá Rau Giấp Cá từ xanh sang đỏ rồi vàng tựa như sự đổi màu của tắc kè), Lizard’s tail, Fishwort; Pháp: Poivre de Chine (Hồ Tiêu Trung Hoa), Plante chameleon (Cây Tắc Kè).
Thân của Rau Giấp Cá là một loại dây cao từ 20cm - 40cm, rễ bám sâu dưới đất. Ở vùng khí hậu ôn đới Rau Giấp Cá tàn rụi vào mùa đông giá buốt. Vào cuối mùa xuân đầu mùa hạ, Rau sống dậy với màu lá xanh hình trái tim, hoa trắng, có bốn cánh, nhụy to màu vàng. Rau Giấp Cá có vị chua lợ và mùi tanh cá. Rau Giấp Cá không được phổ biến trong các bữa ăn của người Việt Nam như các anh chị Húng Cây, Húng Quế, Tía Tô, Ngò Gai, Rau Răm v.v.. Nhưng trong dược thảo trị liệu Rau Giấp Cá được dùng để trị sốt, thủy thũng, đường tiểu tiện nhiễm trùng, bịnh về thận, ung thư vú (dùng lá, rễ và cọng Rau Giấp Cá).
Aldehydes RCHO và Ketone CnH2nO tạo mùi tanh cá của Rau Giấp Cá, có khả năng diệt trùng Trichophyton gây viêm da, trùng Staphylococcus gây nhiễm độc thức ăn, trùng Tubercle bacillus gây ra bịnh lao.
Lá và hoa Rau Giấp Cá có isoquercetin C21H20O12, quercetin C15H10O7 chống lão hóa, kháng viêm, lọc máu, làm cho các mạch lưu thông dễ dàng, polyphenols giải độc, kháng trùng, kháng viêm, kích thích hệ thống miễn nhiễm.
Rau Giấp Cá có một vị trí quan trọng trong dược thảo trị liệu dựa vào:
- Sức sống ngoan cường của loại Rau này.
- Mùi tanh cá của nó.
- Sự thay đổi màu sắc của lá (xanh, đỏ, vàng).
Ở Hoa Kỳ có một loài thảo mộc mang tên Lizard’s tail, cùng gia đình Saururaceae của Rau Giấp Cá và cũng có dược tính trị liệu như Rau Giấp Cá. Ɖó là cỏ Yerba mansa, chúng tôi tạm dịch là Yên Tịnh Thảo (Yerba: Cỏ, Mansa: yên tịnh) mang tên khoa học Anemopsis californica.
Rau Tía Tô (Tử Tô)
Gọi là Rau Tía Tô vì lá Rau màu đỏ-tím. Trên thực tế ở Nhật, Triều Tiên có Rau Tía Tô màu xanh tươi. Rau Tía Tô có thân cứng, giòn, dễ gãy, có nhiều nhánh. Cây cao lối 50cm - 60cm. Lá rộng màu đỏ-tím hay xanh, có hương thơm nhẹ. Ɖầu lá nhọn, rìa lá có răng cưa rõ nét. Hoa nhỏ, màu xanh không đẹp. Hột nhỏ màu đen như hột Mè (sesame).
Rau Tía Tô (Ảnh: Shutterstock)
Tên khoa học của Rau Tía Tô là Perilla ocymoides, gia đình Lamiaceae. Người Anh gọi Rau Tía Tô là Perilla mint, Beefsteak plant; Pháp: Périlla; Nhật Bản: Shiso (tựa như Tử Tô); Trung Hoa: Hui hui su (Hồi Hồi Tô), Zisu (Tử Tô, Tía Tô) v.v..
Công dụng:
1- Kết hợp cùng các loại rau thơm nhiệt đới khác, Rau Tía Tô được dùng để ăn bì cuốn, thịt heo nướng, thịt bò nhúng giấm, cá nướng. Tên gọi Beefsteak plant của người Anh phản ảnh việc người Nhật và người Triều Tiên dùng lá Tía Tô để ăn thịt bò nướng.
2- Hột Tía Tô dùng để cất dầu dùng trong kỹ nghệ mỹ phẩm và dược phẩm. Dầu Tía Tô có perillaldehyde C10H14O ngọt hơn đường gấp hàng ngàn lần! Nó được dùng để tẩm thuốc lá. Dầu Tía Tô còn có alpha linolic acid C18H30O2 giúp máu không đông đặc trong mạch và có khả năng trục mỡ. Lá Tía Tô có flavones C6H4OC3H(Ph)O.
3- Trị liệu: Lá, cọng, dầu cất từ hột Tía Tô dùng để trị ho, cảm, suyễn (xem bổ túc phần về Rau Om), táo bón, đau bụng, trúng độc vì lương thực. Nước sắc lá Tía Tô được người bị bịnh gout (thống phong) dùng để hóa giải uric acid (C5H4N4O3).
Rau Quế (Húng Quế)
Rau Húng Quế rất quen thuộc với người Việt Nam khi ăn cá nướng, thịt nướng, thịt bò nhúng giấm và nhất là phở. Húng Quế cũng được tìm thấy trong các nồi canh, nồi thịt kho, nồi cá kho, trong các món gỏi gà và bò tái chanh.
Rau Húng Quế và hoa (Ảnh internet)
Thân Húng Quế màu tím, có nhiều nhánh; lá màu xanh, gân lá chìm; hoa chùm nhỏ màu tím; hột nhỏ li ti màu đen. Rau Húng Quế được trồng bằng hột hay cành Húng Quế già ngâm trong nước cho ra rễ trước khi đặt xuống đất và tưới mỗi ngày. Lá Húng Quế có tinh dầu và hương thơm.
Tên khoa học của Rau Húng Quế là Ocimum basilicum var. thyrsiflora, gia đình Lamiaceae. Người Anh gọi là Thai Basil; Pháp: Basilic thaï, (đôi khi họ cũng gọi cùng tên với Húng Tây, làHerbe royale) (Thảo Vương); Trung Hoa: Luo le (La Lặc); Ấn Ɖộ: Tulsi; Hy Lạp: Basileus có nghĩa là Vua, Ɖế Vương. Tên gọi thông thường của người Pháp và Hy Lạp về Rau Húng Quế cho thấy ngày xưa người Âu Châu rất quí trọng loại rau này. Họ gọi đó là Thảo Vương. Người Ấn Ɖộ gọi Rau Húng Quế là Tulsi, loại thảo mộc dâng cúng nữ thần Tulasi (5). Người Ấn Ɖộ tin rằng trồng Húng Quế quanh nhà thì được nhiều ân phúc. Húng Quế được quí trọng như Liên Hoa (hoa Sen) và được tin rằng loại thảo mộc này có tính khai tâm, mở mang trí tuệ, củng cố đức tin v.v.. Húng Quế mang quân bình cho Tâm-Thần-Hồn. Những khám phá hiện đại cho thấy Húng Quế kháng trùng, kháng khuẩn, kháng viêm và có đặc tính bảo vệ thần kinh và hệ thống tim mạch.
Trong nhà bếp người Trung Hoa Rau Húng Quế không quan trọng như trong Hoa Y: Rau Húng Quế kết hợp cùng Cải Cúc (Bồng Hào, Tần Ô) hay Bồng Nga Truật, tức Nghệ đen Curcuma zedoaria mà người Anh gọi là Nghệ trắng, dùng để trị đau bụng, đầy hơi, khó tiêu, đau khớp xương, máu huyết bất thông, kinh nguyệt bất thường.
Người Do Thái có dùng dầu cất từ lá Húng Quế để trị ho gây khó thở.
Người Pháp cho Húng Quế vào rượu để có mùi hương Húng Quế như rượu Briottet Basil Liqueur, rượu Massenez Garden Party Liqueur Basil.
Rau Húng Quế có sinh tố A, C, K nhiều khoáng sản và acids nhu omega-3 fatty acids C60H92O6, citric acid C6H8O7, malic acid C4H6O5, tartaric acid C4H6O6, methyl chavicol C10H12O, linalool C10H18O, methyl cinnamate C10H10O2, methyl eugenol C11H14O2, beta ocimene C10H16.
***
Thưa toàn thể quí vị đại biểu Thảo Mộc Hoàn Vũ,
Khi vũ trụ chào đời có Thảo Mộc, Thú Vật và Loài Người. Tất cả đều có sự sống, sự cảm xúc, nhưng chỉ có loài người là biết nói, có ngôn ngữ, chữ viết để nói lên sự vui buồn, vinh quang, nhục nhã, thành công, thất bại, hy vọng, thất vọng v.v. qua những áng văn thơ tuyệt tác của họ.
Thú vật có máu đỏ, có xương, có óc, có lục phủ ngũ tạng, đi đứng bằng hai chân (Kê tộc, Nga tộc, Ɖiểu tộc) hay bằng bốn chân (Ngưu tộc, Dương tộc, Mã tộc v.v.), biết đau đớn khi bị đánh đập, biết run sợ khi bị kẻ mạnh hơn đe dọa… Nhưng Thú Vật không biết nói, cũng không có chữ viết.
Bọn Thảo Mộc chúng tôi không có tim, óc, xương, máu đỏ (nhưng có nhựa trắng đục) và lục phủ ngũ tạng như các anh chị Trâu, Bò, Voi v.v.. Chúng tôi không có chân để đi từ nơi này đến nơi khác. Không ngôn ngữ. Không văn tự. Không lao động. Không tích lũy tài sản. Mọi thứ trên đời chỉ một tiếng Không. Nhưng Thảo Mộc chúng tôi cũng có sự sống, sự chết, tình cảm vui buồn. Cây trồng gần nhà tức gần chủ được chăm sóc kỹ lưỡng nên xanh tươi và ra nhiều hoa, quả. Cây thiếu nước thì khô héo buồn bã. Vào mùa thu lá cây chuyển sang màu vàng và rụng xuống tựa như người già tóc bạc và đầu bị hói đi vào buổi hoàng hôn của cuộc đời.
Thảo Mộc và Thú Vật nuôi sống và phục vụ loài người. Thảo Mộc cũng nuôi sống Thú Vật theo thứ bậc rất bình thường.
- Nhất: Loài Người.
- Nhì: Thú Vật.
- Ba: Cây Cỏ.
Lúc nào Cây Cỏ chúng tôi cũng đứng sau cùng trong bảng xếp hạng. Trên thực tế, chúng tôi, những kẻ thầm lặng, vượt hẳn Thú Vật và Loài Người trên một số lãnh vực nhất định. Chúng tôi đương đầu dũng mãnh trước giông tố bão bùng, băng tuyết giá lạnh, cảnh nắng lửa mưa dầu, sự đe dọa của Thú Vật và Loài Người. Cây cổ thụ không bao giờ gào thét, van xin trước những nhát búa, rìu hay cưa máy của Loài Người trước giờ lâm tử? Loài Người thì sao trước những đồng loại dùng dao, búa, súng ống sắp giết mình? Ai hơn ai? Ɖó là câu hỏi ngắn ngủi nhưng lời giải đáp có vẻ không trơn tru lắm.
Quí vị Thảo Mộc hoàn vũ ơi!
Thượng Ɖế cho cái này thì lấy lại cái khác.
Ɖó là luật thừa trừ trong vũ trụ chúng ta sống.
Loài Rau Cỏ chúng tôi thấp hèn từ hình dáng cho đến môi trường sống. Dưới nước thì bị con cái nhà Ngư (Cá), nhà Bàng Giải (Cua), nhà Thiện Ngư (Lươn)… quấy nhiễu ngày đêm. Trên bộ thì bị con cái nhà Kê (Gà), nhà Nga (Vịt), nhà Trư (Heo)… cắn phá. Con cái nhà Ngưu (Bò), nhà Dương (Dê), nhà Mã (Ngựa), nhà Thủy Ngưu (Trâu), nhà Tượng (Voi) ăn Cỏ nên không gây ra những tàn phá khốc liệt cho bọn Rau Cỏ chúng tôi. Bức tranh xã hội Thảo Mộc há đáng kinh khiếp và đẫm lệ như vậy mà Rau Cỏ thấp hèn này vẫn bao dung tha thứ cho kẻ hiếp đáp và cầm dao giết mình. Rau Răm, Húng Quế, Ngò Om tiễn đưa họ Ngư trong các nồi canh chua, trên các dĩa gỏi gà, thịt bò tái chanh, thịt cầy luộc nước Dừa. Rau Cỏ chúng tôi không sợ nắng lửa, mưa dầu. Không sợ dầu sôi, lửa bỏng trong các chảo chiên xào hay trong các nồi cơm, nồi canh sôi sụt của Loài Người. Họ dùng dao, kéo, móng tay nhọn ngắt đầu Rau Cỏ chúng tôi. Chúng tôi không sợ, không kêu than, không hờn oán cơ hồ như đó là sự chấp nhận luật Nhân-Quả Tiền Căn kết hợp với triết lý Quên Ɖi và Tha Thứ. Suy nghĩ cho cùng, không có loài người thì ai ca tụng tính bổ dưỡng, hương sắc, sự duyên dáng và tầm quan trọng của Thảo Mộc chúng tôi trong việc nuôi sống, trị bịnh Loài Người và làm đẹp cho đời? Không có họ, Thảo Mộc chúng tôi bị bọn sâu bọ thường xuyên uy hiếp, đục phá và hủy diệt nhựa sống của chúng tôi. Chúng tôi vô cùng cảm động khi thấy họ buồn rầu khi Cây Cỏ chúng tôi “từ bi”.
Rau Cỏ chúng tôi có vẻ bất tử. Bị ngắt đọt thì Rau ra đọt khác. Bị cắt đứt cành thì Rau ra cành khác. Vi diệu thay! Vi diệu thay! Sự bất tử của Rau Cỏ Việt Nam! Ɖó là những điều mà Thượng Ɖế không ban cho Thú Vật và Loài Người. Rau Cỏ chúng tôi luôn gặp điều hung nhiều hơn điều kiết. Hàng ngày chúng tôi chỉ gặp dao, kéo và cảnh bị bằm nhuyễn rồi bỏ vào nồi canh sôi ùn ụt hay bị liệng vào chảo dầu chiên xào thịt, cá với Rau Cải. Chúng tôi nuôi Loài Người khi họ đói, cứu họ khỏi bịnh tật khi bị bịnh. Nhưng họ vẫn khinh khi và xem chúng tôi là “đồ cỏ rác!!!”
Tôi xin chấm dứt tâm sự của Rau Cải Việt Nam tại đây. Kính chúc quí vị có một ngày vui trọn vẹn và đầy ý nghĩa.
Ban nhạc Việt Nam Vegetables Band trổi lên một bản nhạc lạ. Các nữ ca sĩ Liên Hoa và Thủy Liên cất tiếng ca. Một chị Hoàng Yến dịch bài ca ra Thảo Mộc Quốc Tế Ngữ:
Nào đoàn ta luôn tiến lên kịp thi
Vì non nước ta quyết tiến, ta cứ đi
Nào đoàn ta đồng tâm kết một lòng
Đem máu đào hầu rửa nhục cho non sông
Vì non nước ta quyết tiến, ta cứ đi
Nào đoàn ta đồng tâm kết một lòng
Đem máu đào hầu rửa nhục cho non sông
Bài hát chấm dứt bằng những tràn pháo tay không ngừng. Ɖại diện Khoai Từ Asiatic Yam Dioscorea esculenta, gia đình Dioscoreaceae hô to:“Hoan hô Bạch Liên Nữ Hoàng Ɖồng Tháp Mười!” Dưới hội trường vọng lên lời đáp trả”Hoan hô! Hoan hô!”
White Lotus from the Plain of Reeds
Phạm Ɖình Lân, F.A.B.I.
__________
Chú Thích
(1) Đàn Mohan Veena là đàn của người Ấn Ɖộ có 20 dây, âm thanh tựa như tiếng đàn Hawaii.
(2) Ta gọi thảo mộc mang tên khoa học Portulaca grandiflora là Hoa Mười Giờ nhưng người Anh gọi là Hoa 11 giờ (eleven o’clock).
(3) Loại cải này xuất hiện ở nước ta khi tiếp xúc với người Pháp. Tên gọi Cải Xà-Lách âm từ chữ Salade mà ra. Tên khoa học của Cải Xà-Lách là Lactuca longifolia, gia đình Asteraceae của hoa cúc.
(4) Tên khoa học của Húng Cây là Mentha javanica ám chỉ loại thực vật này phát xuất từ đảo Java, đảo trù phú của Indonesia. Rau Húng Giẻ Mentha spicata được cho rằng do nhà thám hiểm Bồ Ɖào Nha Ferdinand Magellan (tên Bồ Ɖào Nha: Fernão de Magelhães (1480 - 1521) đưa vào Phi Luật Tân vào năm 1521 dưới biệt danh “vết chân nhà chinh phục”. Magellan là nhà thám hiểm Bồ Ɖào Nha. Ông phục vụ cho Bồ Ɖào Nha trong thời gian 1505 - 1613 và cho vương triều Tây Ban Nha trong thời gian 1519 - 1521. Ông là người Âu Châu đặt chân lên đất Ấn Ɖộ và quần đảo Indonesia vào đầu thế kỷ XVI. Khi phục vụ cho vương triều Tây Ban Nha, ông khởi hành từ cực Nam Mỹ để nối liền Ɖại Tây Dương với Thái Bình Dương. Ông đến Phi Luật Tân vào năm 1521 và bị người địa phương giết chết vào năm này.
(5) Tulasi là Nữ Thần Tulsi Devi trong Ấn Giáo (Hinduism). Ɖó là Nữ Thần của sự sùng tín và sự thanh khiết.
