hình trên net
Căn bếp của gia đình Nam ở ngoại ô bang California vốn dĩ luôn bóng loáng với những mặt đá marble lạnh lẽo và các thiết bị điện tử hiện đại. Nhưng chiều ba mươi Tết này, không gian ấy bị xâm chiếm bởi một mùi hương lạ lùng: mùi nồng nồng, đăng đắng của khổ qua hầm thịt.
Bà nội đứng đó, dáng người nhỏ thó, lưng đã hơi còng nhưng đôi tay vẫn thoăn thoắt nhồi thịt vào từng khoanh khổ qua xanh mướt. Bà vừa làm vừa lầm bầm trong miệng, như thể chỉ cần sơ sẩy một chút thôi là cái Tết sẽ không còn vẹn tròn. Đây là cái Tết đầu tiên bà sang Mỹ sống cùng vợ chồng Nam sau khi ông mất.
Hồi ông còn sống, dù nghèo khó hay dư dả, mâm cơm Giao Thừa chưa bao giờ thiếu món canh này. Ông thường bảo:
- Ăn cái khổ cho nó qua đi bà nó ạ, để năm mới chỉ còn cái ngọt bùi.
Câu nói ấy theo bà suốt mấy mươi năm, trở thành một niềm tin không thể lay chuyển.
Năm nay là lần đầu tiên bà nấu món canh này ở Mỹ- không phải ở ngôi nhà bên con rạch từ bến sông Hàm Luông đổ vào róc rách tiếng nước lên rồi xuống quen như hơi thở; cũng không có ông bên cạnh để hít hà mùi hành ngò thơm nức mũi.
Bà nén một hơi thở dài, nêm nếm thật cẩn thận. Bà hy vọng, nồi canh này sẽ giúp con trai bà, con dâu Mỹ và những đứa cháu nội mang dòng máu lai hiểu được cội nguồn, hiểu được cái triết lý giản dị mà sâu xa của người Việt: muốn có ngọt bùi thì phải biết đi qua đắng cay.
Sáu giờ tối, bữa tiệc Giao Thừa bắt đầu. Nhưng trên bàn ăn không có bánh chưng, không có dưa hành. Thay vào đó là một “tháp” Hamburger cao ngất, những đĩa khoai tây chiên vàng ruộm và chai nước ngọt lớn. Tô canh khổ qua nằm lạc lõng ở một góc bàn.
Sarah, con dâu bà, cười rạng rỡ. Cô là một phụ nữ Mỹ gốc Pháp đôn hậu, rất yêu chồng con nhưng hoàn toàn xa lạ với những phong tục Á Đông.
Nam đặt miếng bánh vào đĩa của bà:
- Mẹ thử Hamburger đi. Sarah mua ở tiệm ngon nhất vùng đấy.
Bà cười hiền, cầm mẩu bánh lên nhai. Nhưng miếng bánh mì béo ngậy và miếng thịt bò nướng quá lửa cứ như một khối bông khô khốc mắc lại trong cổ họng. Bà nhai mãi mà không sao nuốt trôi.
Xung quanh bà, cuộc trò chuyện rộn ràng bằng tiếng Mỹ. Hai đứa cháu nội, Tyler và Chloe, ríu rít kể về trận bóng đá ở trường. Nam và Sarah thỉnh thoảng lại cười vang. Họ là một gia đình hạnh phúc, đúng nghĩa. Bà hiểu điều đó, và bà không trách ai cả. Con cháu bà đều thương bà theo cách của chúng.
Chỉ là, trong cái hạnh phúc ồn ào ấy, bà thấy mình như một gốc cây già bị bứng khỏi mảnh đất quen thuộc, cố gắng bám rễ vào một nền xi măng lạnh giá. Cái thương ở đây không có mùi khói bếp, không có tiếng Giao Thừa, nên bà thấy mình như đang sống nhờ trong chính căn nhà của con trai.
Bà nhìn tô canh khổ qua. Những khoanh khổ qua nằm im lìm giữa rừng Hamburger và khoai tây chiên. Không ai đụng đến. Bà hiểu, ở đất nước này người ta không quen ăn đắng. Nhưng trong lòng bà vẫn nhói lên, như thể cả một quãng đời lam lũ của mình vừa bị đặt sang một góc, lạnh và im.
Chloe chun mũi:
- It smells weird, Grandma! (Mùi kỳ quá, bà nội ơi!)
Nam vội vỗ nhẹ vai con, rồi gắp cho bà một miếng gà rán để khỏa lấp sự ngượng ngùng:
- Năm nay có mẹ nên nhà con mới tổ chức Giao Thừa. Mẹ ăn nhiều vào nhé.
Bao nhiêu câu chuyện bà định kể - qua Nam - về ý nghĩa thiêng liêng của thời khắc Giao Thừa, về món ăn dân dã của quê nhà, bỗng nghẹn lại trong cổ họng. Bà không buồn, chỉ thấy xót xa.
Sau bữa ăn, nồi canh vẫn còn nguyên. Sarah thu dọn, cẩn thận múc canh vào hộp nhựa rồi cất vào góc sâu nhất của tủ lạnh.
Mười hai giờ đêm. Giao Thừa chính thức chạm ngõ. Căn nhà chìm vào yên tĩnh khi mọi người về phòng ngủ sớm để mai còn đi làm, đi học. Bà vẫn ngồi lại trong phòng ăn, dưới ánh đèn mờ.
Bà lặng lẽ đứng dậy, mở tủ lạnh. Hơi lạnh của máy móc phả vào mặt bà. Bà lấy hộp canh ra, không cần hâm nóng. Bà múc một chén nhỏ rồi ngồi xuống chỗ cũ. Lần này, bà đặt thêm một bộ bát đũa ở phía đối diện. Ngày xưa, dù nghèo mấy, bà và ông cũng chưa bao giờ để giao thừa trôi qua trong im lặng. Có ông ngồi đối diện, bà mới thấy mình còn nguyên vẹn.
- Ông ơi, ăn canh với tôi… - Bà thì thầm.
Bà múc một miếng khổ qua đưa lên miệng. Vị đắng lan từ đầu lưỡi xuống tận tâm can.
- Món này ông thích nhất mà. Ở bên này họ không ăn, ông ạ. Chúng nó quên mất vị quê mình rồi…
Nước mắt bà rơi xuống chén canh. Bà ăn như đang thực hiện một nghi lễ thiêng liêng, như thể mỗi miếng khổ qua là một sợi dây níu bà lại với người chồng đã khuất và với mảnh đất hình chữ S xa xôi.
Cửa phòng trên lầu khép hờ. Nam đứng đó từ bao giờ. Anh xuống bếp định lấy nước, nhưng cảnh tượng trước mắt khiến tim anh thắt lại. Mẹ anh - người đàn bà đã dành cả đời hy sinh cho anh - đang lặng lẽ gặm nhấm nỗi nhớ quê qua một chén canh nguội lạnh trong đêm Giao Thừa.
Lần đầu tiên, Nam hiểu rằng bấy lâu nay anh đã nhầm. Anh nghĩ chỉ cần cho mẹ một cuộc sống đủ đầy tiện nghi là tròn bổn phận. Anh quên mất rằng, có những người già không cần nhiều vật chất, chỉ cần được sống trong những gì quen thuộc.
Nam bước tới, kéo ghế ngồi cạnh bà.
- Mẹ… cho con ăn cùng mẹ nhé.
Bà giật mình, vội lau nước mắt, gật đầu:
- Ừ, con ăn đi. Canh mẹ nấu còn nhiều lắm.
Hai mẹ con ngồi đó, giữa đêm khuya nơi đất khách, cùng chia nhau vị đắng của khổ qua. Nam kể về những kỷ niệm cũ, hồi anh còn nhỏ, hay vòi ông cho ăn những miếng thịt trong nhân canh. Bà nghe, mắt rưng rưng, nhưng nụ cười đã nở trên môi.
Sáng Mùng Một, ánh nắng mùa đông California nhạt nhòa len qua khe rèm, đậu lên mái tóc bạc của bà. Bà thức dậy muộn hơn mọi ngày, lòng còn vương nỗi buồn âm ỉ của đêm qua. Bà nghĩ về Tết ở quê, về tiếng pháo, mùi nhang trầm, tiếng gọi nhau mở cửa đón lộc. Ở đây, ngày đầu năm có lẽ cũng sẽ trôi qua lặng lẽ như bao ngày khác.
Nhưng khi bà vừa bước ra phòng khách, một luồng ấm áp bất ngờ khiến bà sững lại. Cả gia đình đã tụ họp từ lúc nào. Sarah bước tới, vụng về nhưng nâng niu ôm lấy bà. Cô bập bẹ từng chữ:
- Con… mừng… tuổi… mẹ!
Tyler và Chloe khoanh tay, cúi đầu ngọng nghịu:
- Mừng tuổi bà! Happy New Year!
Tiếng Việt, tiếng Mỹ đan vào nhau, không hề khập khiễng. Bà nhìn những khuôn mặt trẻ thơ, nhìn ánh mắt trong veo của chúng, và thấy lòng mình thôi co rúm lại.
Nam đặt tay lên vai mẹ. Anh không nói gì, nhưng ánh mắt đỏ hoe đã nói thay tất cả. Bà hiểu, để có được cuộc sống hôm nay, con trai bà đã phải bước rất xa, và mang theo cả bà - cùng một gia tài ký ức nặng nề.
Bà run run đón nhận những yêu thương. Nước mắt trào ra, nhưng không còn là nước mắt tủi thân. Đó là nước mắt của sự an lòng.
Bà chợt hiểu rằng, các thế hệ không cần phải giống nhau để yêu thương nhau. Chỉ cần chịu chậm lại một chút, lắng nghe nhau một chút, thì những khác biệt rồi cũng sẽ tìm được cách ở chung. Nồi canh khổ qua đêm giao thừa không chỉ là món ăn, mà là một cuộc chuyển giao âm thầm giữa quá khứ và hiện tại.
Mùa xuân, hóa ra không nằm ở tờ lịch, mà nằm ở sự thấu cảm trong ánh mắt của những người thân yêu.
Biển Cát
Tác giả tên thật là Trần Hương Thủy hiện sống tại South Carolina. Tác giả là một cây bút được yêu mến và đọc nhiều trong giải thưởng VVNM. Bà đã nhận giải Vinh Danh Tác Phẩm 2023 và mới đây tiếp tục nhận giải Vinh Danh Tác Giả 2025. Ngày Tết đang đến gần, mời bạn đọc VVNM cùng tác giả tìm lại chút hương vị quê nhà của “Nồi Canh Khổ Qua Đêm Giao Thừa” cũng đủ mang lại hạnh phúc ấm áp trong mỗi gia đình Việt nơi hải ngoại.